ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΗΤΟΡΑ ΑΠΘ ΣΤΗΝ ΚΕΡΑΜΕΩΣ
(2020-07-27)

Όταν το όραμα προσκρούει στον ορθολογισμό

Επιστολή προς την υπουργό Παιδείας κ. Νίκη Κεραμέως απέστειλε ο κοσμήτορας της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ και καθηγητής του Τμήματος Θεάτρου, Ιάκωβος Ποταμιάνος.

Η συνοπτική περιγραφή για τη σημασία της διδασκαλίας των Τεχνών από την αρχαιότητα, το φωτεινό παράδειγμα του σχολείου που δημιουργήθηκε το 2000 στο San Diego της Καλιφόρνια των ΗΠΑ κι η οραματική οπτική που παραθέτει ο κ. Ποταμιάνος για την εκπαίδευση των μαθητών μέσω των Τεχνών, “υποχρέωσαν” το Δ.Σ να του ζητήσει την άδεια να ανεβάσουμε στο site μας την επιστολή κόσμημα του κοσμήτορα.

Ως Δ.Σ κρίναμε σκόπιμο όχι μόνο να μοιραστούμε το περιεχόμενο της επιστολής με τα μέλη μας, αλλά κυρίως να σας κοινωνήσουμε τα αισθήματα ψυχικής ανάτασης που νιώσαμε διαβάζοντάς την. Μια επιστολή που δυναμώνει τη σκευή μας για το λειτούργημα που υπηρετούμε κι ισχυροποιεί την πεποίθησή μας ότι μόνο ένας ουσιαστικός καλλιτέχνης μπορεί να είναι ο συντάκτης της.

 Ακολουθεί η επιστολή: 

9 Ιουλίου 2020
Προς την κα. Κεραμέως,
Υπουργό του Υπουργείου Παιδείας
Έρευνας και Θρησκευμάτων
 
Ανοιχτή Επιστολή
 
Αξιότιμη κα. Υπουργέ,
 
Η επιλογή σας για την κατάργηση της διδασκαλίας των τεχνών στο Λύκειο αντικατοπτρίζει μια λογική η οποία εμφανίζεται κυρίως στον Μεσαίωνα με την εδραίωση τότε των επτά ελευθερίων τεχνών (liberal arts), των τεχνών δηλαδή του λόγου και της μαθηματικής επιστήμης (στις οποίες παρεμπιπτόντως συμπεριλαμβανόταν η μουσική) που θεωρούνταν οι μόνες κατάλληλες για τους ελεύθερους ανθρώπους, δηλαδή αυτούς που δεν ήταν σκλάβοι. Από την Αναγέννηση και μετά οι ιδέες αυτές άρχισαν να μετασχηματίζονται και η παράλληλη ανάπτυξη του ανθρώπου σε όλες τις τέχνες και τις επιστήμες θεωρήθηκε ως η μόνη δυνατότητα να αναπτυχθεί το ιδεώδες του οικουμενικού ανθρώπου. Παρενεβλήθη μία ακόμη επανάσταση του ανθρωπίνου πνεύματος, ο Διαφωτισμός, κατά τον οποίο η ιδέα του ολοκληρωμένου ανθρώπου, πολίτη και σκεπτόμενου όντος θεωρήθηκε ότι μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από μια σφαιρική παιδεία.
 
Στην πιο σύγχρονη εποχή μελετήθηκε συστηματικά η ανθρώπινη νόηση και εκδόθηκαν αξιοσημείωτες μελέτες οι οποίες έθεσαν τα θεμέλια των αναγκών που οφείλει να εξυπηρετήσει η εκπαίδευση. Η Πλατωνική ιδέα ότι η εκπαίδευση μπορεί να επιτευχθεί μέσα από το παιχνίδι υλοποιήθηκε με τις συστηματικές προσπάθειες της Maria Montessori η οποία κατόρθωσε να εκπαιδεύσει παιδιά με νοητική στέρηση ώστε να αποδίδουν καλύτερα από τα φυσιολογικά. Στο σύστημα αυτό δίδεται μεγάλη σημασία στις τέχνες, στα φυσικά υλικά και στην περιφρούρηση της αυτοσυγκέντρωσης. Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν οι έννοιες της «συναισθηματικής νοημοσύνης» από τον Daniel Goleman καθώς και της «κοινωνικής νοημοσύνης» από τον Edward Thorndike. Αυτά τα είδη νοημοσύνης, που θεωρούνται πλέον ανώτερου επιπέδου από την κοινή νοημοσύνη (IQ), αναπτύσσονται κατά κύριο λόγο μέσα από τις τέχνες. Παράλληλα καταδείχθηκε ο πλούτος των δυνατοτήτων ανάπτυξης της αντίληψης μέσω της εμπλοκής με τις τέχνες από τον Rudolf Arnheim.
 
Σήμερα, σε αρκετά μέρη του κόσμου πειραματίζονται με νέες μεθόδους εκπαίδευσης στους οποίους οι τέχνες κατέχουν σημαίνουσα θέση. Ένα φωτεινό παράδειγμα αποτελεί το δημόσιο σχολείο που δημιουργήθηκε το 2000 στο San Diego της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ από ορισμένους εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης χωρίς καμία οικονομική ή συμβουλευτική συμβολή από την Πολιτεία της Καλιφόρνιας ή κάποιου Ομοσπονδιακού φορέα. Tο σχολείο αυτό (Γυμνάσιο-Λύκειο), που ονομάζεται High Tech High, στηρίζεται στην ιδέα ότι ο τρόπος εκπαίδευσης σε όλο τον κόσμο βασίζεται σε παραδοχές του 19ου αιώνα οι οποίες έχουν ως επίκεντρο την απομνημόνευση και είναι πλέον παρωχημένες. Τα περισσότερα είδη εργασίας που καλούνταν να εκτελέσουν οι άνθρωποι τότε, ήταν περιορισμένης εμβέλειας και επαναλαμβανόμενες. Στην σημερινή εποχή οι εργασίες αυτές αλλά και άλλες υψηλότερου επιπέδου αντικαθίστανται με ταχύτατους ρυθμούς από ρομπότ. Συνεπώς, ο εκπαιδευόμενος άνθρωπος του σήμερα θα πρέπει να μεγιστοποιήσει τις ικανότητες δημιουργικότητας και οραματισμού που διαθέτει αντί να ανταγωνίζεται τα ρομπότ. Οι εν λόγω καθηγητές θεώρησαν ότι αυτές οι ιδιαζόντως ανθρώπινες ικανότητες μπορούν να αναπτυχθούν μέσω των τεχνών, και της εμπλοκής με διαφόρων ειδών κατασκευές. Η επιτυχία του σχολείου αυτού υπήρξε και παραμένει εκπληκτική στις Παναμερικανικές εισαγωγικές εξετάσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
 
Από αυτό το παράδειγμα αλλά και άλλα παραδείγματα στην Ευρώπη υποδεικνύεται ότι το εκπαιδευτικό σύστημα παγκοσμίως οδεύει ταχύτατα προς μια θεμελιώδη μεταστροφή στην οποία η θέση των τεχνών είναι κυρίαρχη. Παράλληλα έχει μελετηθεί συστηματικά ότι η διαρκής εμπλοκή με υπολογιστές και εικονικές πραγματικότητες δημιουργεί μονομέρεια και εθισμό που καταστρέφει τις κοινωνικές δεξιότητες του ανθρώπου. Εν αντιθέσει, ένα παιδί που μαθαίνει να παίζει πιάνο στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση μπορεί αργότερα με μεγάλη ταχύτητα να ανταποκριθεί στην εκμάθηση υπολογιστών όταν αυτό χρειαστεί. Η πρωτοπορία στην εκπαίδευση δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην εισαγωγή νέων εργαλείων αλλά πρέπει να προκύπτει από βαθύτερο στοχασμό και γνώση.
 
Δεν είναι δυνατόν σε μια εποχή κατά την οποία τόση γνώση έχει συγκεντρωθεί γύρω από τα ζητήματα της εκπαίδευσης να προχωρεί ο Ελληνικός πολιτισμός, που λειτούργησε ως φανός για τον υπόλοιπο κόσμο, στην άρνηση του ίδιου του πολιτισμού, στην άρνηση του ίδιου του εαυτού του, της ταυτότητάς του. Ο πολιτισμός σε διεθνές επίπεδο έχει εξελιχθεί και εμπλουτιστεί από νέες ανακαλύψεις οι οποίες αποτελούν κατακτήσεις της ανθρωπότητας και της δημοκρατίας και οι οποίες δεν μπορούν να διαγραφούν ούτε να αντικατασταθούν με πρόχειρες αποφάσεις βασιζόμενες σε κάποιου είδους αστόχαστη χρησιμοθηρία.
 
Παρακαλώ να λάβετε υπόψη σας την επιστολή αυτή και να προχωρήσετε όσο το δυνατόν συντομότερα στην αναθεώρηση των αποφάσεών σας σχετικά με την κατάργηση των τεχνών στο Λύκειο. Σε διαφορετική περίπτωση ελλοχεύει ο κίνδυνος οι αποφάσεις αυτές να έχουν καταστροφικές συνέπειες για ολόκληρες γενιές Ελλήνων πολιτών.
 
Σε περίπτωση που επιθυμείτε να έλθετε σε επαφή μαζί μου για περαιτέρω συζήτηση θα χαρώ πολύ να συναντηθούμε.
 
Με τιμή,
Ιάκωβος Ποταμιάνος
Κοσμήτορας της Σχολής Καλών Τεχνών ΑΠΘ
Καθηγητής Τμήματος Θεάτρου



Επιστροφή
 
                                                                                               
   

   
      © Πανελλήνιος Επιστημονικός Σύλλογος Θεατρολόγων | Όροι Χρήσης | Προστασία προσωπικών δεδομένων